Chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn (KTTH) không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là mục tiêu chiến lược của thành phố Đà Nẵng. Với bối cảnh pháp lý ngày càng hoàn thiện từ Luật Bảo vệ môi trường 2020 (Điều 142) đến Quyết định số 687/QĐ-TTg năm 2022 của Thủ tướng Chính phủ, Đà Nẵng đã và đang thiết lập một lộ trình bài bản, đưa KTTH từ khái niệm vĩ mô vào thực tiễn đời sống và sản xuất.
Cách tiếp cận " Thành phố tuần hoàn "
Đà Nẵng tiếp cận KTTH với ba trụ cột cốt lõi: loại bỏ ô nhiễm, kéo dài thời gian sử dụng sản phẩm/hàng hóa, và tái tạo hệ thống tự nhiên. Thành phố hướng tới xây dựng một "Thành phố tuần hoàn", nơi các tài sản đô thị và hàng hóa dịch vụ được chia sẻ, tái sử dụng và tái chế để tạo ra đầu ra tuần hoàn.
Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm:
- Quản lý chất thải rắn (sinh hoạt, xây dựng, rác nhựa).
- Nguyên liệu năng lượng và Khu công nghiệp (KCN) sinh thái.
- Tuần hoàn lương thực, thực phẩm và tuần hoàn nước.
- Xây dựng thế hệ "công dân tiêu dùng xanh".
Lộ trình 3 giai đoạn và mục tiêu 2030
Theo sơ đồ lộ trình phát triển KTTH (2021-2030), Đà Nẵng vạch ra 3 giai đoạn rõ rệt:
- Giai đoạn 1 (2022-2023) - Khởi động & Thí điểm: Hoàn thiện thể chế, thí điểm các mô hình và nâng cao nhận thức.
- Giai đoạn 2 (2024-2026) - Mở rộng & Tăng tốc: Nhân rộng mô hình, hỗ trợ doanh nghiệp và hoàn thiện hạ tầng. Thành phố đặt mục tiêu phân loại rác tại nguồn đạt 93% số hộ vào năm 2025 và vận hành nhà máy điện rác (WtE) công suất 650 tấn/ngày vào Quý III/2026.
- Giai đoạn 3 (2027-2030) - Hoàn thiện & Tích hợp: Đạt chuẩn "Thành phố tuần hoàn", tích hợp toàn diện và đo lường mục tiêu.
Các chỉ tiêu định lượng nổi bật đến năm 2030:
- Về Môi trường: Hoàn thành 100% phân loại rác tại nguồn, xử lý >85% chất thải rắn bằng công nghệ tiên tiến, và tái chế 100% rác hữu cơ. Phát triển 2-3 KCN sinh thái.
- Về Kinh tế: Tỷ trọng kinh tế số đạt 30% GRDP, giảm 1-1,5%/năm mức tiêu hao năng lượng trên GRDP, và mua sắm công xanh đạt >35%.
Kết quả thực tiễn triển khai
Lý thuyết đã được Đà Nẵng cụ thể hóa qua những mô hình mang lại hiệu quả ấn tượng:
Mô hình "Phiên chợ chia sẻ đồ cũ" tại Nại Hiên Đông (tháng 6-7/2022):
- Dù mang tính thử nghiệm, mô hình đã cho thấy mức độ hưởng ứng cao từ cộng đồng. Ở đợt 2, số lượt người mua tăng hơn 40% (từ 200 lên 280 lượt) và số quầy hàng tham gia tăng 50% (từ 12 lên 18 quầy).
- Tỷ lệ người tham gia có mua/nhận tăng vọt từ 65,22% lên 85,5%. Đáng chú ý, vai trò của chính quyền cơ sở cực kỳ quan trọng khi có tới 67,7% người mua và 71,4% người bán biết đến phiên chợ qua kênh thông tin của phường.
- Khảo sát cho thấy có từ 78,6% đến 85,7% quầy đồng ý chia sẻ chi phí vận hành (có thể ở mức 30.000 - 100.000 VNĐ hoặc trích 10-25% doanh thu), tạo tiền đề cho việc xã hội hóa mô hình.
Khu công nghiệp sinh thái và cộng sinh công nghiệp Hòa Khánh:
- Thành phố đã hỗ trợ 29 doanh nghiệp đánh giá Hiệu quả tài nguyên và Sản xuất sạch hơn (RECP), đưa vào triển khai thực tế 228 giải pháp trong giai đoạn 2016-2020.
- Hiệu quả kinh tế - môi trường rất rõ rệt: ước tính tiết kiệm hơn 14 tỷ đồng/năm, giảm gần 50.000 m3 nước thải và giảm hơn 5.000 tấn CO2/năm.
Bài học rút ra và thách thức phía trước
Từ quá trình triển khai, Đà Nẵng đã đúc kết được nhiều bài học giá trị. Việc thử nghiệm chính sách (policy experimentation) giúp tránh rủi ro khi triển khai đại trà, đồng thời chính quyền cơ sở chính là đòn bẩy quan trọng để thay đổi hành vi tiêu dùng. Quan trọng hơn, KTTH không phải là những khẩu hiệu vĩ mô mà chính là năng suất, lợi nhuận của doanh nghiệp, là sự thay đổi lối sống "tích tiểu thành đại" trong đời sống hằng ngày.
Tuy nhiên, Đà Nẵng cũng đang đối mặt với các rào cản lớn:
- Rủi ro chậm tiến độ các dự án xử lý rác công nghệ cao do vướng mắc hạ tầng và thủ tục.
- Thiếu hụt tín dụng xanh khiến doanh nghiệp e dè trong việc đổi mới công nghệ.
- Cần sớm hoàn thiện hệ thống dữ liệu và Bộ chỉ số KTTH để phục vụ công tác giám sát, điều hành.
Kết luận
Kinh tế tuần hoàn là một hành trình dài hạn. Với cách tiếp cận bài bản, đi từ thử nghiệm thực tiễn đến hoạch định chính sách, Đà Nẵng đang từng bước khẳng định vị thế tiên phong, hướng tới một đô thị phát triển bền vững, xanh và hiện đại.







